Bir engelli hakları savunucusu ve bu mücadelenin içinden gelen biri olarak, Türkiye’de engelli bireylerin hayatına dokunan kentsel hizmetlerde iyileşmeler olsa da, bu iyileşmelerin henüz yeterli ve sistematik olmadığını gözlemliyorum. Bu eksikliğin temel sebeplerinden biri, yerel yönetimler ile engelli sivil toplum girişimleri arasındaki ilişkinin, gerçek bir iş birliği ortaklığına dönüşememesidir.
Çoğu zaman, kamu kurumları nezdinde sivil toplum, “gerektiğinde fikri sorulan” ancak karar ve uygulama süreçlerine eşit bir partner olarak dahil edilmeyen bir konumda kalıyor. Bu iletişim, maalesef tek yönlü ve sürdürülebilir olmaktan uzak bir ritüele dönüşebiliyor. Oysa engelli dernekleri, vakıfları ve federasyonları, binlerce bireyin ve ailenin doğrudan sesi, sahada biriken sorunların ve çözüm önerilerinin en gerçekçi taşıyıcılarıdır.
Ankara, bu anlamda benzersiz bir potansiyele sahip. Sadece siyasetin değil, aynı zamanda engellilik alanında faaliyet gösteren sayısız sivil toplum platformunun, ağının ve uzmanlık merkezinin de başkenti. Bu yapılar, yerelden uluslararası düzeye kadar değerli çalışmalar yürütüyor, somut politika önerileri geliştiriyor ve uygulanabilir projeler hayata geçiriyor. Tüm kamu kurumlarının bu “canlı bilgi ve deneyim havuzundan” sadece sembolik olarak değil, politika yapım süreçlerinin merkezinde yer alan esas paydaşlar olarak faydalanması, hem verimliliği artıracak hem de toplumsal faydayı katlayacaktır.
İşte tam da bu kopukluğu giderebilecek, umut verici bir model var: Ankara Kent Konseyi ve onun en dinamik yapılarından biri olan Engelliler Meclisi. Benim de özel ilgi alanım ve yakından takip ettiğim bu meclis, farklı engellilik gruplarından bireylerin ve temsilcilerin, görüş ve ihtiyaçlarını doğrudan, aracısız ve eşit bir şekilde aktarabildikleri kapsayıcı bir platform sunuyor. (Tabii ki güçlendirilmesi gereken durumlar var.)
Bu yapı, katılımcı demokrasinin nadir örneklerinden biri. Tüm paydaşların eşit söz hakkına sahip olduğu bu ortam, “birlikte yönetişim”in somut bir örneği. Yalnızca yerel politikalara değil, ulusal hatta uluslararası söylemlere de yön verebilecek bir deneyim ve uzmanlık laboratuvarı aslında.
Burada Modeli İşleyişini Güçlendirmek İçin Atılması Gereken Bazı Somut Adımlar:
Önceikle imzalanan uluslararası sözleşmeler (BM Engelli Hakları Sözleşmesi gibi), artık güzel niyet beyanı olmaktan çıkarılmalı. Bunlar, somut, izlenebilir ve bağlayıcı iş birliği protokollerine dönüştürülmeli. Her kamu projesinde, engelli STK’ları erken planlama aşamasından itibaren zorunlu ve etkin paydaşlar olarak tanınmalı.
Sonrasında yerel yönetimler bünyesinde, engelli hakları ve erişilebilirlik konusunda uzmanlaşmış, sivil toplumla sürekli eşgüdüm halinde çalışan daimi ve yetkili birimler kurulmalı (varsa kesinlikle güçlendirilmeli). Bu iş birliğinin yürütülebilmesi için ayrılmış, şeffaf bütçe kalemleri mutlaka oluşturulmalı.
En önemlisi toplantılar “yapılmış olmak için” değil, somut çıktılar üretmek üzere kurgulanmalı. Erişilebilir bir toplu taşıma aracı, engelsiz bir park prototipi, yaygınlaştırılabilir bir erken müdahale programı veya bir istihdam kota rehberi gibi ölçülebilir hedefler konulmalı. Bu çıktılar düzenli olarak kamuoyuyla paylaşılmalı ve mevcut meclis bünyesinde ki STK’lar tarafından izlenmeli ve takip edilmeli.
Ankara, Türkiye’nin kalbi. Burada filizlenen her iyi uygulama, tüm ülkeye yayılacak bir kelebek etkisi yaratma potansiyelini taşımaktadır. Bu etkinin gerçekleşmesi için tek koşul, üretilen politikaların ve var olan güzel niyetlerin insanların günlük hayatına dokunabilmesidir. İstihdam edilen bir birey, bağımsızca ulaşılabilen bir kütüphane, erken tanı alan bir çocuk… Asıl dönüşüm, işte bu somut ve dokunulabilir değişimlerle başlar.
Ankara Kent Konseyi ve Engelliler Meclisi, bize yol haritasını gösterebilir veya bu yol haritasını ortaya koyacak dinamikleri canlandırabilir. Bu modelin sahip olduğu birikimi ve ruhu, tüm kamu kurumlarına yaymak bir tercih meselesi değil, zorunluluk haline gelmeli. Kurulan diyaloglar, kurumsal ve samimi bir iş birliği kültürüne dönüştürülmeli. Bunu başarmak, sadece engelli bireyler için değil! Aileleri için de; Daha adil, daha kapsayıcı ve daha insani bir gelecek inşa etmek isteyen hepimizin ortak sorumluluğudur.